La orkisz o pszenica orkiszowa (Triticum spelta), znany również jako główny plac o orkisz większy, jest zbożem obecnym w rolnictwie człowieka od niepamiętnych czasów. To zboże, o twardej łupinie i charakterystycznym smaku, posiada właściwości odżywcze, które wyróżniają je spośród innych zbóż. W dzisiejszych czasach wzrosło zainteresowanie jego uprawą i spożyciem.
Orkisz jest optymalnie przystosowany do surowego, wilgotnego i zimnego klimatu, co czyni go atrakcyjną rośliną do uprawy w regionach górskich i na obszarach o trudnych warunkach. W tym artykule przyjrzymy się jego historii, właściwościom odżywczym, korzyściom zdrowotnym, różnicom w porównaniu z pszenicą zwyczajną i jego wszechstronności w kuchni.
Historia orkiszu
Początki orkiszu sięgają ponad 7000 roku na starożytnym Bliskim Wschodzie, szczególnie na terenie dzisiejszego Iranu i Turcji. Z czasem zboże to rozprzestrzeniło się szlakami handlowymi do Europy, gdzie stało się podstawowym pożywieniem wielu starożytnych cywilizacji.
W średniowieczu orkisz był pożywieniem arystokracji, ceniono go za jego wyjątkowe właściwości odżywcze i łatwość przyswajania. Jednak pojawienie się nowoczesnej, tańszej i wydajniejszej pszenicy doprowadziło do jej niemal całkowitego zaniku. W ostatnich dekadach, wraz z rozwojem zdrowej diety i powrotem do żywności mniej przetworzonej, orkisz odzyskał popularność i został ponownie wprowadzony do diety wielu osób.
Właściwości odżywcze orkiszu
Orkisz ceniony jest za swoje właściwości odżywcze. W 100 gramach całego orkiszu można znaleźć:
- Białka: od 14 do 17 gramów.
Orkisz przewyższa pszenicę zwyczajną pod kilkoma względami. Zawiera więcej białka i wyższą zawartość rozpuszczalne włókno, co przyczynia się do lepszego zdrowia układu trawiennego. Ponadto zawiera pełniejszy profil witamin i minerałów, podkreślając:
- Witaminy z grupy B: Są one niezbędne do metabolizmu energetycznego i funkcjonowania komórek.
Różnice między orkiszem a pszenicą zwyczajną
Główną różnicą między orkiszem a pszenicą zwyczajną jest łuska lub żart. Ziarno orkiszu po zbiorze pozostaje przykryte łuską, co chroni je przed szkodnikami i chorobami. To sprawia, że orkisz bardziej odporny i mniej zależni od pestycydów i nawozów. Z kolei pszenica zwyczajna ma miękką łuskę, która łatwo się łuszczy, co ułatwia jej przetwarzanie, ale jest bardziej podatna na choroby.
Ponadto gluten zawarty w orkiszu jest inny. Jest on bardziej kruchy i rozpuszczalny w wodzie, dzięki czemu jest łatwiejszy do strawienia w porównaniu do współczesnego glutenu pszennego, który u niektórych osób może powodować problemy trawienne. Mimo że orkisz zawiera gluten, wiele osób uczulonych na pszenicę może lepiej tolerować orkisz.
Korzyści zdrowotne orkiszu
Orkisz oferuje liczne korzyści zdrowotne, w tym:
- Wspomaga trawienie: Dzięki wysokiej zawartości błonnika orkisz poprawia zdrowie układu trawiennego i reguluje pasaż jelitowy.
Zastosowanie kulinarne orkiszu
Orkisz można spożywać na różne sposoby:
- Ziarno: Po ugotowaniu można go używać do sałatek, gulaszów lub jako dodatek, podobnie jak ryż lub komosę ryżową.
Poniżej znajduje się podstawowy przepis na gotowanie ziarna orkiszu:
- Orkisz namoczyć w wodzie na kilka godzin (najlepiej na całą noc).
Czy orkisz zawiera gluten?
Należy wyjaśnić, że orkisz, będący odmianą pszenicy, tak, zawiera gluten. Oznacza to, że nie nadaje się on dla osób chorych na celiakię lub ciężką nietolerancję glutenu. Jednak gluten ma inną strukturę, która może być lepiej tolerowana przez osoby z nietolerancją pszenicy.
Coraz większe zainteresowanie orkiszem
Obecnie obserwuje się wzrost zainteresowania starożytne zboża, wśród których jest napisane. Wraz ze wzrostem świadomości na temat zdrowego odżywiania, wielu konsumentów poszukuje alternatyw dla pszenicy zwyczajnej. Orkisz stał się interesującą alternatywą ze względu na swoje właściwości odżywcze i wszechstronność kulinarną. Ponadto uważa się ją za odmianę bardziej ekologiczną, gdyż jej uprawa wymaga mniejszej ilości środków chemicznych.
Orkisz jest coraz częściej uprawiany w takich krajach jak: Szwajcaria, Niemcy oraz w różnych regionach Hiszpanii, gdzie przywrócono tradycyjne praktyki rolnicze, co pozwoliło na prowadzenie ekologicznej i zrównoważonej uprawy.
